Bir yastan doğan eser

Hamnet-2025

Yönetmen: Chloé Zahoe.
Oyuncular: Jessie Buckley, Paul Mescal, Jacobi Jupe, Emily Watson, Joe Alwyn.

Hamlet insanlık tarihinin en önemli eserlerinden birisi olduğu kadar farklı bakış açılarıyla da yorumlanmış bir eser. Bir intikam öyküsü müdür yoksa gecikmiş bir eylemin trajik sonucu mudur? Chloé Zahoe “Hamnet” ile bu ölümsüz esere yeni bir pencere açıyor; bu eserde ayni zamanda bir annenin tarifsiz yası mı gizlidir?

Film Maggie O’Farrell’in 2020’de yayınlanan “Hamnet” adlı kurgusal romanından yapılan uyarlamayı yönetmen Zahoe ve O’Farrell senaryoyu birlikte yazmış. Roman Shakespeare’in 1596 yılında, 11 yaşındaki oğlu Hamnet’in muhtemelen veba sonucu ölümü etrafında şekillenir. Edebi ve biyografik eserlerde yer bulmamış bir isim Hamnet. Yazar böyle unutulmuş bir kimliği hatırlatırken, kendi annelik deneyimlerinden yola çıkarak annesi Agnes’in (gerçek yaşamda Anna Hathaway) evlat acısını metinlerine ustaca yansıtmış. Sonuç olarak Shakespeare’in Hamlet yaratmasındaki ilhamın, Hamnet’in ölümünden duyduğu yastan ve vicdan azabından geldiğini kurgular. Bunun ne kadar gerçek olduğunu, haliyle kimse bilemez. Filmin tüm duyguları ayyuka çıkaran final bölümünü izledikten sonra da, bunun gerçek olduğunu istemeyecek seyirci de yoktur diyebilirim.

Film Agnes’in (Jessie Buckley) dev bir ağacın altında kırmızı bir elbiseyle top gibi kıvrılmış halde, yukarıdan çekilmiş bir planıyla açılıyor. Sanki orman onun etrafında dalgalanıyor, inliyor, nefes alıyor gibidir. Ne de olsa onun hakkında orman cadısının kızı olduğu söylentileri dolaşmaktadır. Küçük yaşta annesini kaybetmiştir, ehlileştirdiği şahinle vakit geçirir, tabiatın içinde mutlulukla, özgürce dolaşır. Zengin evlerinin çocuklarına latince dersleri veren öğretmen William (Paul Mescal) ile tanışmaları kısa sürede evliliğe dönüşür. Susanna (Bodhi Rae Breathnach) adında bir kızları olur ve ardından ikizleri dünyaya gelir: Hamnet (Jacobi Jupe) ve Judith (Olivia Lynes) adında bir erkek ve bir kız.

YAKLAŞAN BÜYÜK YAS

Çiftlerin günlük kırsal yaşamları büyük ölçüde çocukları etrafında şekillenir. Will oğlu ile çok ilgilidir, onun oyuncu olmasını destekler. Yaşadıkları Stratford kasabasından ilk eserlerini sahnelemek için sıklıkla Londra’ya gitmeye başlaması araya ayrılıklar sokmaya başlar. Will’in annesi Mary ( Emily Watson) ve kardeşi Bartholomew (Joe Alwyn) babanın yokluğunda aileye eşlik ederler. Hamnet’in 11 yaşında ateşli hastalıktan şok edici ölümü aileyi parçalar. Agnes babanın yanlarında olmamasını bir suçlamaya dönüştürür. Önce haykıran sonrasında sessiz yıkıcı bir yasa gömülür.
Yönetmen Zhao bu acının etrafında uzun süre kalıyor. Her iki tarafın tepkilerini farklı şekillerde veriyor. Baba acısını içselleştirip, metin olamaya çalışırken annenin çığlıkları, göz yaşları yürek parçalar. Babanın tekrar Londra’ya “ekibim bekliyor” diyerek yola çıkması Agnes’i daha çok yaralar, kocasından uzaklaştırır.

Bundan sonrası anlatım kitabın ve filmin hedeflediği kurguya yönelir. Hamlet’i yazarken Shakespeare oğlunun ölümünü esin kaynağı olarak almış mıdır? Onun Thames Nehrinin karanlık sularına eserin ünlü tiradı olan ”olmak veya olmamak”’ı söylemesi onun içindeki bir acının ifadesi olarak yorumlanabilir

Eserin ilk kez Globe Tiyatrosunda sahnelenmesi 20 dakikalık final bölümünde karşımıza çıkıyor. Tiyatro’ya görkemli bir güzelleme olarak çekilmiş bu sahneler çok etkileyici. Kardeşi Bartholomew eşliğinde tiyatroya gelen Agnes’in başlangıçtaki tepkisel gerilimi, sahnelenen eserin alt metnini kavramaya başlamasıyla duygusal bir patlamaya dönüşür. Will’in hayalet kostümüyle Hamlet’den amcasını öldürmesini istemesi, Agnes’de babanın ruhen ölü olduğunu ifade eder. Jessie Buckley’in muhteşem oyunculuğuyla karşımıza gelen bu anlarda seyircinin gözyaşlarını tutması çok zor.

OLMAK YA DA OLMAMAK

Hamlet neyi anlatır? Hamlet Danimarka Prensidir ve babasının hayaletinin ortaya çıkmasıyla, amcası Claudius tarafından zehirlenerek öldürüldüğünü öğrenir. Claudius şimdi tahttadır ve annesi Gertrude ile de evlidir. Babası intikam ister fakat Hamlet karar vermekte zorlanır. İntikam planı kafasında sürekli varoluşsal, ahlaki ve felsefi sorularla ertelenir. “Olmak ya da olamamak” hayati bir sorgulamadan çok eyleme geçip geçmeme sorusudur.

Hamnet’in Hamlet’e dönüşümü yoruma açık bir konu. Sanatın birleştirici gücünü tekrarlayan son 20 dakikalık bölüm harika çekilmiş. Seyirci ve Agnes’in sahnedeki Hamlet’e doğru uzanan elleri aşırı duygusal. “Sentimentel Value-Manevi Değer”’den sonra Hamnet’de aile içi bir çözülmeyi sanatla iyileştiriyor.

“Hamnet” büyük ölçüde bir yası ve insanların yası yaşama biçimini ele alan yapısıyla dikkat çekici. Karanlık biçimsellik ikinci yarıda Hamlet’in parlak prömiyer sahneleriyle aydınlığa kavuşuyor. Sanatın hayatımızı aydınlatması gibi bir şey… İlhamın yüce bir kaynaktan değil kaçınılmaz olanın yaşanmasından doğduğunu anlatan edebi iç görü, bence her şeyi açıklıyor. Dikkat çekici diğer bir unsur da İngiltere’de sıradan halkın o yıllarda en önemli eğlencesinin tiyatro olması. Ve tiyatroda Shakespeare seyrediyor olmaları. Sahnedeki olayları bir film sahnesinde gibi yaşıyor olmaları tam bir yönetmen başarısı.

Altın Küre’de En İyi Kadın Oyuncu ödülünü kucaklayan Jessie Buckley bu başarısını umarım Oscar ödüllerinde de tekrarlar. Paul Mescal ise “Gladyatör 2” sonrası kendisine yakışan konuşmaktan çok algılayan, sanatsal alanı bir kaçış olarak gören karakterinde çok başarılı. Küçük oyuncularda Jacobi Jupe muhteşem bir yetenek.
18 yaşında Amerika’ya göç etmiş, Çin kökenli Chloé Zahoe 2021’de “Nomadland” ile Oscar kazanan ilk Asyalı kadın yönetmen olurken, insan ve doğayı birleştiren mükemmel bir hikaye ve görsellik yaratmıştı. Marvel Comics dünyasına “Eternal” ile yaptığı kaçamak sonrası kendi ayarlarına dönmesi sevindirici. Hamnet’de bir kez daha insan bedeni ve doğa arasında zarifçe dolaşıyor.

Shakespeare’in yaşamına bir bakış atarken annenin yasını etraflıca işleyen sıra dışı bir film.

KARACA’da 15.00-17.30-20.00 seanslarında izlenebilir…

Emin Yeğinboy