Maya Bora Yeşil’in illüstrasyondan sahneye uzanan sanatı

Londra’daki Arcola Theatre’da sahnelenen The Master Builder’ın ekibinde bir illüstratörün adını görmek merak uyandırıyor. Bir illüstratör, tiyatro yapımına nasıl katkıda bulunur? Kâğıt üzerinde geliştirdiği anlatım dilini sahnede nasıl kullanır? Mehmet Ergen’in yönettiği, David Edgar’ın uyarladığı Henrik Ibsen oyununda Maya Bora Yeşil’in çalışmaları, bu sorulara bakmak için iyi bir başlangıç.

Genel sahne tasarımını Robert Innes Hopkins’in üstlendiği yapımda Maya, illüstratör ve görsel sanatçı olarak yer alıyor. Çizimlerinde kullandığı biçim, renk ve yüzey ilişkilerini burada üç boyutlu çalışmalara taşıyor. Sahnedeki nesneler, karakterin iç dünyasıyla ilişki kuruyor. Bu çalışmalar, oyunun başkarakteri Solness’in kurduğu ve tamamlayamadığı dünyayla ilişki kuruyor. İskelet hâlindeki yapılardan daha gelişmiş biçimlere uzanan düzen, karakterin yükselme arzusunu düşündürüyor. Eksik kalan bölümler ise bu yükselişe eşlik eden korkuları ve tereddütleri çağrıştırıyor.

Burada illüstrasyonun sahnedeki karşılığı, bir resmi büyütüp sergilemekten farklı. Çizginin yerini zaman zaman hacim, boşluk ve boyalı yüzeyler alıyor. Maya’nın katkısı da bu öğeler arasında kurduğu ilişkide ortaya çıkıyor. İki boyutlu çalışmalarındaki görsel düşünme biçimi, oyunun anlatımına katılıyor.

Maya’nın diğer işlerine bakıldığında, tiyatroya uzanan bu yaklaşımın tek başına bir yön değişikliği olmadığı görülüyor. Çalışmalarında, bir fikri hangi araçla anlatabileceğine dair geniş bir ilgi alanı var. Kitap, dijital ortam, sergi ve sahne, bu arayışın farklı çalışma alanları.

Harfli Maceralar’da resimle artırılmış gerçekliği birleştirmesi de aynı yaklaşımın bir örneği. Çizim burada basılı sayfanın dışında deneyimlenebilen bir anlatıya katılıyor. Teknoloji, izleyicinin resimle kurduğu ilişkiyi değiştiriyor. Arcola’daki çalışmayla kullanılan araçlar farklı olsa da her iki işte çizimin bulunduğu yüzeyin dışına taşınması söz konusu.

Çocuk kitaplarında ise karakterler ve onların yaşadığı dünyalar öne çıkıyor. Maya’nın Türkiye’den Avustralya’ya uzanan yayın çalışmalarında onlarca çocuk kitabında imzası bulunuyor. Avustralya’da yayımlanan iki kitabının Avustralya Ulusal Kütüphanesi koleksiyonunda yer alması, bu üretimin ulaştığı coğrafyayı gösteriyor. Bir sanatçının başka ülkelerde yayımlanması tek başına sanatsal niteliğini açıklamaz. Ancak çizimlerinin farklı yayın bağlamlarında ve farklı okur gruplarıyla buluşabildiğini gösterir.

Maya’nın çalışmalarındaki sürekliliği, her alanda aynı görüntüyü üretmesinde aramak doğru olmaz. Bir çocuk kitabı, bir tiyatro oyunu ve bir sergi farklı ihtiyaçlar taşıyor. Kendi çizgisini koruması, bu farklılıklara rağmen aynı yöntemi tekrarlamasından değil, biçim ve hikâye arasında kurduğu ilişkiyi yeni koşullarda sürdürebilmesinden kaynaklanıyor.

Arcola’daki çalışması bu açıdan anlamlı. İllüstrasyon deneyimini sahnenin gerektirdiği malzemelerle yeniden ele alıyor. Çocuk kitaplarında, artırılmış gerçeklik projesinde ve Fabl Sokakta!’da da benzer bir açıklık görülüyor. Maya Bora Yeşil’in üretimindeki sınır tanımayan taraf, farklı ülkelerde çalışmasının yanında, sanatını tek bir sunum biçimine bağlamamasında ortaya çıkıyor.

Berna Kurt