Kirli hava Alzheimer riskini artırıyor
Alzheimer, demansın en yaygın nedeni olarak biliniyor ve dünya genelinde yaklaşık 57 milyon kişiyi etkilediği tahmin ediliyor. Hava kirliliği ise daha önce hipertansiyon, inme ve depresyon gibi kronik sorunlarla ilişkilendirilmişti. Bu rahatsızlıkların demansla da bağlantılı olması, “Kirli hava Alzheimer’a bu hastalıklar üzerinden mi yol açıyor, yoksa doğrudan beyni mi etkiliyor?” sorusunu gündeme getiriyordu.
27,8 MİLYON KİŞİNİN VERİSİ İNCELENDİ
Araştırmacılar bu soruyu yanıtlamak için oldukça geniş bir veri havuzuna baktı. ABD’de 2000-2018 yılları arasında, 65 yaş ve üzerindeki 27,8 milyon Medicare yararlanıcısının verileri analiz edildi. Katılımcıların uzun dönem hava kirliliği maruziyeti ile yeni Alzheimer tanısı alma durumları karşılaştırıldı.
Ayrıca inme, hipertansiyon ve depresyon gibi hastalıkların, hava kirliliği ile Alzheimer arasındaki bağlantıyı güçlendirip güçlendirmediği de incelendi. Sonuçlar “net bir örüntü” gösterdi: Hava kirliliğine daha fazla maruz kalmak, Alzheimer riskinin yükselmesiyle ilişkiliydi.
İNME GEÇİRENLER DAHA HASSAS
Çalışmada dikkat çeken bulgulardan biri, bağlantının bazı gruplarda daha güçlü görünmesi oldu. Daha önce inme geçirmiş kişilerde, hava kirliliğine bağlı Alzheimer riskindeki artışın biraz daha belirgin olduğu görüldü. Buna karşılık hipertansiyon ve depresyonun, kirlilikle ilişkili riski anlamlı biçimde “ekstra” artırdığına dair güçlü bir işaret saptanmadı.
Bu bulgu, çevresel risk faktörleri ile damar sağlığı arasındaki kesişimin, beyin sağlığı açısından kritik olabileceğini düşündürüyor. Yani inme öyküsü olan kişiler, kirli havanın nörolojik etkilerine karşı daha kırılgan olabilir.
BEYNE DOĞRUDAN ETKİ VURGUSU
Araştırmacıların genel yorumu şu yönde: Hava kirliliği Alzheimer riskini büyük ölçüde dolaylı yoldan (hipertansiyon, depresyon gibi rahatsızlıkları tetikleyerek) değil, doğrudan biyolojik etkilerle beyin üzerinde artırıyor olabilir. Bu “doğrudan etki” ifadesi, kirli havadaki özellikle ince parçacıkların uzun süreli maruziyette sinir sistemi üzerinde yıpratıcı bir rol oynayabileceği fikriyle uyumlu
Çalışma, bireysel düzeyde “tek başına kirlilik Alzheimer yapar” gibi kesin bir hüküm kurmuyor; ancak nüfus ölçeğinde hava kalitesinin iyileştirilmesinin, ileri yaşta beyin sağlığını korumada ve demans riskini azaltmada önemli bir halk sağlığı aracı olabileceğini işaret ediyor.
