Devletin pençesinde kaybolanlar

Hala Buradayım- I’m Still Here-2024
Yönetmen: Walter Salles.
Oyuncular: Fernanda Torres, Selton Mello, Fernanda Montenegro,

Politik geçmişimiz Latin Amerika’ya çok benzer. Darbeler, askeri cuntalar, hukuksuz tutuklamalar, işkenceli sorgulamalar… Bunların içinde herhalde en korkuncu yakınlarınızdan birisinin devlet tarafından ortadan kaybedilmesi olabilir. Düşünün bir kere evinize gelen 3-4 kişi babanızı, annenizi ve kardeşlerinizi alıp götürüyor ve siz onlardan hiçbir haber alamıyorsunuz. Öldüyse ortada ceset yok Başvurduğunuz her resmi makam, ağız birliği yaparak size “haberimiz yok, bizde değil” cevabı veriyor. Cumartesi anneleri boşuna toplanmıyorlar senelerdir. İçlerindeki çaresizliğin haykırışı, hukuksuzluğun, ceberrut devletin ayıbı olarak…

Oscar’larda en iyi uluslararası film ödülü alan “Hala Buradayım-I’m Still Here/Ainda Estou Aqui)” nın  ana karakteri Eunice’i canlandıran Fernanda Torres Altın Küre’de ve Venedik’te En İyi Kadın oyuncu ödülünü de kazanmıştı.

Politik gerilimin zirvesi olan bir film ve kadın kahramanı olarak unutulmaz bir oyunculuk. Bir karakter dersi.
Yıl 1970, Brezilya askeri darbesi olmuştur. Rio şehrinin mavi göklerinde uçan askeri helikopterler, sokaklarında asker dolu kamyonlar görürüz. Halk plajında ise insanlar denizin ve güneşin sıcaklığını yaşar, rutinin rahatlığını sürdürür. Onların arasından bir kadın geçen helikopter veya kamyonları kaygılı bakışlarla izler. Evet baş karakter Eunice’tir (Fernanda Torres) sanki olacakları hisseder gibidir.

Beş çocuklu mutlu, hali vakti yerinde bir mühendis ailesidir. Yeni yapacakları geniş bir evin planlaması içindedir mühendis baba Rubens Paiva (Selton Mello). Deniz kenarındaki evlerinden misafir hiç eksik değildir, yemekler, içkiler, danslar… Dönem müzikleri, film afişleri duvarlarda… Dostları cuntanın varlığından mutlu olmayan, Brezilya’nın geleceğinden çok umutlu olmayan aydın kişilerdir. Büyük kız dost bir aileyle Londra’ya okumaya gitmek arifesindedir. Aile kızlarının öğrenci olaylarına karışmasından endişe ettiği için böyle bir karar almıştır.
Babanın ara sıra yaptığı gizli telefon konuşmaları dışında şüpheli bir durum yoktur. Günün birinde eve gelen 5 kişi babayı sorgulamaya diyerekten alır götürür. Babanın mecliste İşçi Partisinden milletvekilliği yapmış olduğunu öğrendiğimizde her şey anlaşılır hale dönüşüyor. Bizim topraklara hiç yabancı olmayan solcu avının ucu aileye dokunmuştur bile…

Ertesi gün anne ve ortanca kız Eliana götürülür. Soğuk karanlık bir hücrede geçen 12 gün Eunice’i yeni bir hayata hazırlar. Sorgulamalarda kocasının komünistlere neden yardım ettiği sorulur. Eunice serbest kaldıktan sonra kocasının nerde olduğu konusunda asla mücadeleyi bırakmak niyetinde değildir. Kontrollü, dışa yansıtmadığı duygularıyla, akılcı davranışlarıyla hem aileyi idare etmeye hem de arayışını sürdürmeye başlar.

Daha önce Merkez İstasyonu (1998), Motosiklet Günlüğü (2004),Karanlık Su (2005), Yolda (2012) filmleriyle tanıdığımız Walter Selles filmi ailenin oğlu Marcelo Rubens Paiva’nın 2015’de yayımlanan kitabından yola çıkarak uyarlamış. Senaryoda Murilo Hauser, Heiter Lorega imzaları var. 1964-1985 arası Brezilya’da hüküm süren askeri cuntanın ortadan kaldırdığı onca kişi arasında simgesel bir karakter Rubens Paiva. Çoğunun cesetleri bulunamadı.

Film bir annenin dik duruşundan ödün vermeden yaptığı mücadeleyi anlatırken, en büyük enerjisini Fernanda Torres’in mükemmel oyunculuğundan alıyor. Bazen bakışlarıyla, bazen vücut diliyle, mimikleriyle karakterini yaşatıyor. 2014 yılına kadar uzanan hikayede onun yaşlılık halini annesi Fernanda Montenegro, (efsanevi bir oyuncudur, Merkez İstasyonu’nda oynamıştı), canlandırıyor. 

Duygusallığı abartmayan bir anlatıma karşın gözyaşlarınıza nereye kadar hakim olabileceksiniz merak ediyorum. Bizlere çok yabancı olmayan bir geçmişi anlatırken, suçluların bilinmesine karşın ceza almamış olmaları insanı isyan ettiriyor.

Filmden çıkarken kafamda tek soru vardı: “Bu askeri darbelerin arkasında sahiden kim vardı?”

Emin Yeğinboy